Ủ phân hữu cơ bị hôi là tình trạng khá phổ biến, đặc biệt khi đống ủ bị dư ẩm, thiếu oxy hoặc nguyên liệu chưa được phối trộn phù hợp. Không chỉ gây mùi khó chịu, đây còn có thể là dấu hiệu cho thấy quá trình phân hủy đang mất cân bằng. Vậy tại sao ủ phân hữu cơ bị hôi và làm sao để xử lý hiệu quả? Cùng tìm hiểu 7 nguyên nhân thường gặp và cách khắc phục ngay sau đây.
Ủ PHÂN HỮU CƠ BỊ HÔI LÀ DO ĐÂU?
Ủ phân hữu cơ là cách tận dụng rau củ, lá cây, thức ăn thừa và nhiều loại phụ phẩm hữu cơ để tạo thành nguồn phân bón giàu chất hữu cơ cho cây trồng. Tuy nhiên, trong quá trình ủ, nhiều người gặp tình trạng ủ phân hữu cơ bị hôi, thậm chí xuất hiện mùi chua, mùi thối hoặc mùi khai khó chịu.
Thực tế, mùi hôi không phải là dấu hiệu bắt buộc phải có khi ủ phân hữu cơ. Phần lớn trường hợp phân hữu cơ bị hôi là do điều kiện ủ chưa phù hợp, khiến quá trình phân hủy bị mất cân bằng và tạo ra các hợp chất gây mùi.
Vậy tại sao ủ phân hữu cơ bị hôi và làm thế nào để xử lý? Dưới đây là 7 nguyên nhân thường gặp nhất.
1. ĐỐNG Ủ BỊ THIẾU OXY
Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến ủ phân hữu cơ bị hôi.
Khi đống ủ được nén quá chặt hoặc không được đảo trộn, lượng oxy bên trong giảm xuống. Điều này tạo điều kiện cho quá trình phân hủy yếm khí diễn ra mạnh hơn, từ đó hình thành nhiều hợp chất có mùi khó chịu.
Cách xử lý
Thường xuyên đảo trộn đống ủ để đưa không khí vào bên trong. Nếu nguyên liệu quá nén hoặc quá nhỏ, có thể bổ sung thêm các vật liệu khô, có cấu trúc xốp như lá khô, rơm hoặc cành cây nhỏ để tạo khoảng trống cho không khí lưu thông.
2. ĐỘ ẨM TRONG ĐỐNG Ủ QUÁ CAO
Đống ủ quá ướt cũng là nguyên nhân thường gặp khiến phân hữu cơ bị hôi.
Khi lượng nước quá nhiều, các khoảng trống giữa nguyên liệu bị nước chiếm chỗ, làm giảm lượng oxy. Kết quả là quá trình phân hủy hiếu khí bị ảnh hưởng và mùi hôi có thể xuất hiện.
Cách xử lý
Nếu đống ủ quá ướt, hãy:
- Bổ sung lá khô, rơm, mùn cưa hoặc vật liệu giàu carbon.
- Đảo trộn để tăng khả năng thoát ẩm và đưa oxy vào đống ủ.
- Hạn chế bổ sung thêm nước.
- Che chắn phù hợp để tránh nước mưa làm đống ủ quá ướt.
3. CHO QUÁ NHIỀU RÁC HỮU CƠ TƯƠI CÙNG LÚC
Rau củ, trái cây, cỏ tươi và thức ăn thừa là những nguyên liệu dễ phân hủy. Tuy nhiên, nếu cho quá nhiều nguyên liệu tươi vào đống ủ trong một thời điểm, hệ vi sinh vật có thể không phân giải kịp.
Lượng nguyên liệu này dễ tích tụ, tăng độ ẩm và làm mất cân bằng quá trình ủ. Đây cũng là lý do ủ rác hữu cơ bị hôi dù nguyên liệu sử dụng hoàn toàn có nguồn gốc tự nhiên.
Cách xử lý
Không nên đổ một lượng lớn rác hữu cơ tươi vào cùng lúc. Thay vào đó, nên phối trộn với nguyên liệu khô như lá cây, rơm, mùn cưa hoặc giấy không phủ hóa chất để tạo sự cân bằng tốt hơn.
4. TỶ LỆ CARBON VÀ NITROGEN CHƯA PHÙ HỢP
Trong quá trình ủ, vi sinh vật cần cả carbon và nitrogen để sinh trưởng và phân giải chất hữu cơ.
Nguyên liệu xanh, rau củ và thực phẩm thường giàu nitrogen, trong khi lá khô, rơm và vật liệu thực vật khô thường giàu carbon. Nếu đống ủ chứa quá nhiều nguyên liệu giàu nitrogen nhưng thiếu nguyên liệu giàu carbon, quá trình phân hủy có thể bị mất cân bằng và phát sinh mùi.
Cách xử lý
Kết hợp nguyên liệu xanh với nguyên liệu khô trong quá trình ủ. Khi nhận thấy đống ủ có mùi mạnh, có thể bổ sung thêm vật liệu giàu carbon và đảo đều để cải thiện điều kiện phân hủy.
5. NGUYÊN LIỆU Ủ QUÁ LỚN
Kích thước nguyên liệu cũng ảnh hưởng đến tốc độ phân hủy.
Những phần rau củ, cành cây hoặc phụ phẩm có kích thước quá lớn sẽ có diện tích tiếp xúc thấp, khiến vi sinh vật khó tiếp cận và phân giải. Nguyên liệu phân hủy chậm có thể tích tụ trong đống ủ và làm quá trình ủ kéo dài.
Cách xử lý
Nên cắt nhỏ các nguyên liệu hữu cơ trước khi đưa vào đống ủ. Tuy nhiên, không nên nghiền quá mịn toàn bộ nguyên liệu vì có thể làm đống ủ bị nén chặt và giảm khả năng lưu thông không khí.
6. ĐỐNG Ủ KHÔNG ĐƯỢC ĐẢO TRỘN ĐỊNH KỲ
Một đống ủ nếu để nguyên trong thời gian dài có thể hình thành những khu vực bị nén chặt, quá ướt hoặc thiếu oxy.
Khi đó, quá trình phân hủy diễn ra không đồng đều và ủ phân hữu cơ có mùi hôi là tình trạng dễ xảy ra.
Cách xử lý
Định kỳ đảo trộn đống ủ để:
- Đưa oxy vào bên trong.
- Phân bố lại độ ẩm.
- Trộn đều các nhóm nguyên liệu.
- Hạn chế hình thành những vùng phân hủy yếm khí.
- Giúp quá trình phân hủy diễn ra đồng đều hơn.
Tần suất đảo trộn có thể thay đổi tùy phương pháp ủ, loại nguyên liệu và điều kiện thực tế.
7. HỆ VI SINH VẬT PHÂN GIẢI HOẠT ĐỘNG KHÔNG HIỆU QUẢ
Vi sinh vật đóng vai trò quan trọng trong quá trình phân hủy chất hữu cơ. Khi điều kiện môi trường không phù hợp hoặc hệ vi sinh vật phân giải hoạt động yếu, quá trình ủ có thể diễn ra chậm, nguyên liệu tồn đọng lâu và dễ phát sinh mùi.
Trong trường hợp này, có thể cân nhắc sử dụng chế phẩm vi sinh ủ phân hữu cơ chứa các nhóm vi sinh vật phù hợp để hỗ trợ quá trình phân giải.
Tuy nhiên, chế phẩm vi sinh không thể thay thế việc kiểm soát độ ẩm, oxy và nguyên liệu. Để đạt hiệu quả tốt, cần kết hợp vi sinh vật với điều kiện ủ phù hợp.
Ủ PHÂN HỮU CƠ BỊ HÔI PHẢI LÀM SAO?
Nếu đống ủ đã xuất hiện mùi hôi, không nhất thiết phải bỏ toàn bộ. Có thể kiểm tra lần lượt các yếu tố và điều chỉnh theo tình trạng thực tế.
Bước 1: Kiểm tra độ ẩm
Nếu đống ủ quá ướt, bổ sung nguyên liệu khô và đảo trộn.
Bước 2: Tăng lượng oxy
Đảo đều đống ủ để phá các vùng bị nén chặt và tăng khả năng lưu thông không khí.
Bước 3: Bổ sung nguyên liệu giàu carbon
Nếu đống ủ có quá nhiều rau xanh, thức ăn thừa hoặc nguyên liệu tươi, hãy bổ sung thêm lá khô, rơm hoặc các vật liệu thực vật khô phù hợp.
Bước 4: Điều chỉnh lượng nguyên liệu
Không nên liên tục bổ sung một lượng lớn rác hữu cơ tươi khi phần nguyên liệu cũ chưa được phân hủy đáng kể.
Bước 5: Bổ sung chế phẩm vi sinh nếu cần
Trong những trường hợp quá trình phân hủy diễn ra chậm, có thể sử dụng chế phẩm vi sinh chuyên dụng cho ủ phân hữu cơ theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Ủ PHÂN HỮU CƠ CÓ MÙI THẾ NÀO LÀ BÌNH THƯỜNG?
Một đống ủ đang hoạt động tốt có thể có mùi đặc trưng của nguyên liệu hữu cơ hoặc mùi đất khi quá trình phân hủy diễn ra thuận lợi.
Ngược lại, những mùi quá mạnh như mùi thối, mùi chua hoặc mùi khai thường là dấu hiệu cho thấy điều kiện trong đống ủ đang mất cân bằng.
Khi phát hiện mùi bất thường, nên kiểm tra ngay độ ẩm, khả năng thông khí và thành phần nguyên liệu thay vì chỉ tìm cách che mùi.
LÀM THẾ NÀO ĐỂ Ủ PHÂN HỮU CƠ KHÔNG BỊ HÔI?
Muốn cách ủ phân hữu cơ không bị hôi đạt hiệu quả, có thể ghi nhớ 5 nguyên tắc:
- Không để đống ủ quá ướt.
- Đảm bảo đống ủ có đủ oxy.
- Phối trộn nguyên liệu xanh và nguyên liệu khô.
- Cắt nhỏ nguyên liệu ở mức phù hợp.
- Theo dõi và đảo trộn đống ủ định kỳ.
Bên cạnh đó, việc sử dụng chế phẩm vi sinh ủ phân hữu cơ phù hợp có thể hỗ trợ quá trình phân giải, đặc biệt khi cần xử lý lượng lớn chất hữu cơ hoặc muốn rút ngắn thời gian phân hủy.
KẾT LUẬN
Ủ phân hữu cơ bị hôi thường không xuất phát từ bản thân nguyên liệu hữu cơ mà chủ yếu liên quan đến điều kiện phân hủy chưa phù hợp. Thiếu oxy, độ ẩm quá cao, dư nguyên liệu tươi, mất cân bằng carbon – nitrogen và hoạt động của vi sinh vật không hiệu quả đều có thể khiến đống ủ phát sinh mùi.
Thay vì chỉ tìm cách khử mùi, cần xử lý từ nguyên nhân bằng cách điều chỉnh độ ẩm, tăng thông khí, cân bằng nguyên liệu và hỗ trợ hệ vi sinh vật phân giải. Khi các điều kiện được kiểm soát tốt, quá trình ủ sẽ diễn ra ổn định hơn và tạo ra nguồn phân hữu cơ chất lượng cho cây trồng.
